Oorlog – Bad Guy

De oorlog die niemand wilde, brak toch uit; de wereld keek mee. Zeg je het zo, dan doet het denken aan een natuurramp. Maar het gaat om louter menselijk handelen. De oorverdovende miscommunicatie, die zich rond Irak manifesteerde, bleek een mentale fragmentatiebom. Waar kwam die vandaan? Het is verleidelijk uitsluitend één der vele spelers op het wereldtoneel te beschuldigen.

Niemand wil met de bad guy vereenzelvigd worden. En iedereen hoopt dat door de dualiteit van het zwart-wit-denken heen zich snel weer begrijpelijke vormen van eenheid zullen aandienen. Politici van onbesproken reputatie zinspeelden daar al op voordat de VS Irak binnentrokken. Hoe zou dat dan moeten?

De enige mogelijkheid daartoe is je te verdiepen, zowel in jezelf als in de ander/het andere. Doe je dat niet, dan wint fragmentatie het bij voorbaat van eenheid. De boef, de bad guy1) hoort erbij en maakt altijd, hoe je het ook keert of wendt, integraal deel uit van ‘ons’, van het geheel. Worden daarmee schurkenstreken gelegitimeerd? Geenszins. Boeven moeten hun les leren. Maar dat kan alleen als je het ‘ons’-denken niet naar believen inkrimpt of oprekt.

Thich Nhât Hanh

De ooit voor de Nobelprijs voor de vrede genomineerde Vietnamese zenmonnik Thich Nhât Hanh houdt ons in Being Peace voor dat we niet alleen het hongerende kind/bootvluchtelingetje zijn, maar óók de wapenleverancier/verkrachter. Dit is zó omdat dat zó is. Hij noemt dat interbeing, de volstrekte onderlinge verbondenheid en afhankelijkheid van al het bestaande. We kunnen de ‘boef’ niet uitzonderen, noch buiten onszelf plaatsen. Of, zoals mijn leraar zegt: Als je het probleem niet kunt herleiden tot jouw probleem, heb je een probleem.

Tot precies deze les is elke ‘boef’ in dit leven gehouden, goedschiks of kwaadschiks: Wat je bent en doet is alleen kenbaar in de eenheid van al het bestaande of ‘de bron’, zoals Jeff Shore ooit in het Kwartaalblad Boeddhisme schreef. Waar dit geen opgeld doet, krijgen mentale en materiële fragmentatiebommen kans. In het klein en in het groot. Dan ondergaan wij steeds ‘natuurrampen’, die wij eigenlijk zelf in de hand hebben.

1) Vul in: Saddam, Bush, Chirac, Blair, Schreuder, Balkenende, Bos, bovengetekende of…jijzelf.

Dick Verstegen

Gevoelens en zo

Hoe zit dat bij mensen met boeddhistische affiniteit; zijn dat mensen van vlees en bloed of zetten ze op dat punt hun licht onder de korenmaat? Er is van alles mis met deze suggestieve volzin, dat weet ik en toch leg ik hem maar eens op tafel. Want het zou me niks verbazen als in boeddhistische kring misverstanden bestaan over de vraag hoe je met je eigen vlees en bloed omgaat.

In feite hebben we het over gevoelens, gewaarwordingen, drijfveren en bewustzijn, samen met materie de vijf skandha’s of levenscondities en die zijn ‘leeg’ volgens de Hartsutra. Ze hebben alles te maken met onze zintuigen, waarmee wij de prikkels opvangen om tot gewaarwordingen, gevoelens e.d. te komen. Zintuigen en prikkels zijn ook ‘leeg’. Het lijkt soms wel of in de perceptie van deze of gene leegte-op-zich een nastrevenswaardig goed is. Niet in de door Avalokiteshvara beoogde zin, maar in de zin van een aangemeten onverstoorbaarheid.

Leegte of sunyata gaat niet over afwezigheid, maar over open aanwezigheid en wel zozeer dat elk aspect van die aanwezigheid onderling afhankelijk is. Geen enkel aspect heeft een vaste kern; niets staat op zichzelf; alles hangt samen; alles verandert. Al het bestaande, ook bewustzijn en emoties, is uitdrukking van de leegtebron, waarvan we niet weten wat zij is. Als wij ons leven open, vrij, voluit en zonder bijgedachten vormgeven, in elk opeenvolgend ogenblik, dan slaan we de brug naar die open aanwezigheid. We kunnen daar door meditatie achter komen. Via de prikkels, via de zintuigen en via de daarmee gepaard gaande gevoelens e.d. Het advies is dus niet de gevoelens te veronachtzamen, maar juist om die aandachtig te gebruiken als ingangen tot inzicht.

Daarom is het zaak van je hart geen moordkuil te maken zoals de Hollandse uitdrukking zegt. Reageer op wat je tegenkomt in je leven. Reageer vanuit je echte leven, zoals het is en voelt en niet vanuit een opgelegde virtual reality, om even te spreken met Elisabeth Tonnard, die daarover in iets andere zin eens publiceerde in het Kwartaalblad Boeddhisme. Dus: verontwaardigd, enthousiast, second thoughts, ontroerd, kwaad, verdrietig? Meld het te bestemder plekke!

Dick Verstegen

Charity

Geweld ontketent in Nederland een maatschappelijke discussie over ‘normen en waarden’, al weet blijkbaar niemand wat dat zijn. Ter ondersteuning komt de KRO eind 2002 met haar heldenverkiezing. Charity wint. Ze was met haar 15 jaar de enige die het opnam voor twee treinconducteurs tegen 17 gewelddadige jongeren. Later werd ze daarom ook nog van school weggepest.

Als het op normen en waarden aankomt, lijkt oordelen vaak gerieflijker dan concreet handelen. Oordelen berusten niet zelden op een innerlijke virtual reality, een ‘groef’ in onze persoonlijke CD. Een voorgeprogrammeerde neiging of opvatting wint het dan van de aandachtige en bewuste waarneming, waardoor iemand als Charity zich juist tot actie liet inspireren.

Binnen wat we ‘het boeddhisme’ noemen, gaat het soms ook zo. Tussen Theravada, Tibetaans en Zen, of binnen elk van deze denominaties, kunnen controverses ontstaan over waarden en normen. Oordelen kunnen gaan prevaleren boven weloverwogen waarneming. Schort het bij Jan niet aan dharma-kennis en mag Piet de ware leer wel gebruiken voor zijn managementdoeleinden? En hoe zit het met het inzicht van Marietje? Luister dan naar Sekito Kisen (8e eeuw) die in de Sandokai zegt dat je van je eigen oordeel geen hekwerk moet maken.

Voorbij de etiketten is er immers alleen het leven zelf. Extrapolerend is dat ‘één werkelijkheid, die permanent in beweging, in ontwikkeling is’, zoals Jasper Schaaf destijds in het Kwartaalblad Boeddhisme schreef. Wil je daarin grotendeels je conditionering volgen òf wil je vrij, zo vrij mogelijk, zijn om in elke nu-situatie te kunnen doen of laten wat die actualiteit vergt.

Dat laatste is dus de Charity-variant. Echte lief-dadigheid valt niet altijd mee. Waarmee we dit jaar zouden kunnen beginnen is het uitdelen van welgemeende complimenten. Als uitdrukkingsvorm van vriendelijkheid en onderlinge verbondenheid.

Dick Verstegen

Nu – het scherp van de snede

Ooit gezien hoe Toon Hermans een perzik eet? Hij ìs die spekgladde vrucht, ìs het sapstraaltje dat langs zijn kin sijpelt. Hij is één met zijn behendige bewegingen om het allerlaatste vruchtvlees van de pit te zuigen. Geen onderscheid tussen hem en zijn actie. Zo verweven is hij met zijn bezigheid, zo verankerd in het moment daarvan, dat hij er helemaal is – zonder enig voorbehoud.

Momenten van aanwezigheid en eenheid liggen binnen handbereik. In alles wat je doet, kun je het oefenen. En je zult zien: er ontgaat je minder, je wordt er wijzer van. Maar het is lastig. Als je met je kind praat, pieker je over stijgende huur. Als je het huis schildert, ben je in gedachten bij je kind. Probeer het eens uit op de fiets, in de bus of de auto. Gewoon zien, horen en doen wat er te zien, te horen en te doen valt. Laat het even weten als je het tien minuten volhoudt zonder te verbleken in wegzuigende gedachten. Dan haal ik iets uit mijn prijzenkastje.

Wie binnen de wanden van zijn eigen plaatwerk leeft, vindt Nu een vaag en verstorend verschijnsel, dat je weghoudt van wat zogenaamd ècht belangrijk is, je eigen denkbeelden. Plaatwerk: het gelaste staal van het eigen oordeel: jouw ware leer. Binnen dat instituut lijkt het veiliger. Buiten woedt de angstaanjagende beweging van het Nu. Mensen weten dat en wij beroepen ons graag op de kwaliteit van ons stalen gelijk.

Uiteindelijk moet je achter de palissade van je zekerheden vandaan om de branding van het onbekende in te lopen. Het bestaan is onvoorspelbaar en oncontroleerbaar. Toch kunnen we steeds opnieuw alle aandacht ‘openen’ voor wat er Nu gebeurt en ons eigen aandeel daarin vormgeven. Weloverwogen. Charlotte Joko Beck noemt dat het scherp van de snede. Met hart en ziel meebewegen in de golfslag van de veranderlijkheid door ‘attent’ te zijn. Door met jouw keuzen en daden de kwaliteit van het altijd voortgaande Nu te bewerken. Alleen zo kan dualiteit worden omsloten door eenheid.

Dick Verstegen